In de herfst van 1585, op het hoogtepunt van de Tachtigjarige Oorlog, rukte de Spaanse troepen op naar het noorden met een dubbel doel: het beschermen van de koning en het beschermen van een stad die trouw was aan de koning en welke belegerd werd door de Staatse troepen, alsook het bezetten van het eiland Bommel. Dit eiland in Brabant was een gebied met een goede landbouw- en veeteeltcapaciteit. Volgens de plannen van de gouverneur was het een uitstekend gebied om zijn troepen te laten overwinteren. Tegelijkertijd was het een basis ter ondersteuning van zijn volgende tocht, die hij van plan was over de provincies Holland en Zeeland naar de Nederlandse kust te leiden.

De Tercio* (derde) van de veldmaarschalk Francisco de Bobadilla, opgericht in juni 1580 in de Castiliaanse stad Zamora, had zich onderscheiden in de “Oorlog voor de Successie” tussen Spanje en het Koninkrijk Portugal. Om de Spaanse troepen te versterken in de gebieden van Vlaanderen, waar flinke verliezen werden geleden door het beleg van Antwerpen, verliet hij half maart de provincie Cádiz en kwam eind augustus 1585 in Namen aan. Na een paar dagen rust vertrok hij naar de Maas om de plannen van de gouverneur Alexander Farnese te vervullen met de tweeduizend man van zijn Tercio. Dit legioen werd versterkt met een vergelijkbaar aantal van de zegevierende troepen van het beleg van de grote stad Antwerpen.

Ze werden op maandag 2 december 1585 met veel vreugde ontvangen in ‘s-Hertogenbosch (Bolduque) en werden ondersteund met boten om de Maas over te steken. Toen ze zich op het eiland Bommel vestigden, verraste de graaf van Olac* hen met honderd schepen en ongeveer tienduizend soldaten door de dijken door te breken en zo de watersluizen te openen. De grote overstroming dwong de troepen van de koning terug te keren naar de oever. Tot overmaat van ramp hadden ook dáár de Staatse troepen de dijken vernield. Het scenario was dantesk*: De troepen werden omsingeld: in het noorden de machtige Maas, in het zuiden de ondergelopen weilanden tot aan ‘s-Hertogenbosch. De vierduizend Spanjaarden ontmoetten elkaar op een strook land van ongeveer tachtig meter breed langs vier kilometer dijk.

In de loop van de week verslechterde de situatie, dag na dag. De schepen van Olac* varen nu boven en op het overstroomde gebied en brengen de Spanjaarden zware verliezen toe. Hulpverlening vanuit ‘s-Hertogenbosch voor de ontsnapping van de belegerden op de dijk komt, maar met weinig resultaat. De kanonnade die de Spanjaarden ondergaan, is onophoudelijk. De doden en gewonden nemen toe en de situatie is zo wanhopig dat Bobadilla op de ochtend van zaterdag 7 december zijn kapiteins ontbiedt om hen te vertellen dat zij niet zullen capituleren. Zoals het de Spaanse Tercios betaamt, zijn ze bereid om door het water te gaan en daarbij te sterven, vechtend met waardigheid. Die niet weten hoe ze zich moeten overgeven. Van te voren zouden de Spaanse vlaggen worden verbrand, zodat deze niet in vijandelijke handen zouden vallen.

Tegelijkertijd vindt een soldaat, die een beschuttingsplek graaft, een glimmende tablet met een afbeelding van de Onbevlekte Maagd. Opgewonden nemen ze haar mee naar een hermitage (afgelegen huisje) in een klein dorpje met de naam Empel. Soldaten verzamelen zich rond de tablet. De aalmoezenier moedigt hen aan om het Salvé Regina te bidden voor de redding van hun zielen. Met hun vlaggen in de hand verzamelen zich rond de tablet die op de buitenmuur van de hermitage is geplaatst. Zij vertrouwen allen hun ziel toe aan de Maagd.

Die nacht daalt de temperatuur vele graden. Het water bevriest en de boten zijn gestrand. Het is zondag 8 december, de dag van de Onbevlekte Ontvangenis. Bij zonsopgang gaan de parochianen van ‘s-Hertogenbosch in processie naar buiten en bidden voor de soldaten. Tegelijkertijd maakten de Spanjaarden gebruik van de plotselinge hardheid van het ijs en gingen eropuit om te vechten. De graaf van Olac besluit het overstroomde gebied te verlaten en terug te keren naar de bedding van de Maas. Wanneer dit gebeurt worden ze door woedende Spanjaarden onder vuur genomen. De Spanjaarden vernemen wat de Staatsen zeggen: Het lijkt erop dat God een Spanjaard is, die hen van een zekere dood heeft bevrijd.

Geholpen door de parochianen van ‘s-Hertogenbosch, steken de Spanjaarden het water over dat dankzij een plotselinge regenbui begint te ontdooien. Gouverneur Alexander Farnese, op de hoogte van de feiten, geeft opdracht om honderd koeien (afkomstig uit Antwerpen) te geven aan de meest behoeftigen. Tevens schenkt hij een gouden kelk aan de kerk van de stad.

Deze gebeurtenis, bekend als het Wonder van Empel, gaf aanleiding tot het beschermheerschap van de Onbevlekte Ontvangenis voor de Spaanse infanterie.
Honderden jaren later, in 2000, besloot Waterschap De Maaskant, de provincie Noord-Brabant en de Stichting Kapel Oud-Empel een kapel (hermitage) te schenken aan de bewoners op de dijk als dank voor de overlast van het ophogen van de dijk. Deze kwam op de plaats waar de ingang van de oorspronkelijke kerk zich bevond, welke was verwoest in 1944 tijdens de gevechten, die gedurende de Tweede Wereldoorlog in dat gebied plaatsvonden.

In 2006 ontdekte een Spaanse soldaat, gelegerd in Brussel, bij toeval de kapel en meldde dit aan de academie van de Infanterie te Toledo in Spanje. Dat was een ontdekking van groot belang, die leidde tot een bedevaart van meer dan vijfhonderd* Spanjaarden naar Empel, onder leiding van hun militaire Aartsbisschop.
Vanaf dat moment werd Empel onafgebroken bezocht door Spanjaarden. Elk jaar, op de zaterdag voordat de viering van het feest van de Onbevlekte Ontvangenis plaatsvindt, komen honderden Spanjaarden in Empel en Oud-Empel samen om dit belangrijke feest te vieren.

• De graaf van Olac, waarnaar de Spaanse kroniekschrijver verwijst, is wat zij het hoofd van de vijandelijke rebellenvloot noemden. Zijn naam was Philip Hohenlohe Neunstein.
• Dantesk: herinnerend aan, zoals men vindt bij Dante Alighieri (Italiaanse dichter), m.n. met gedachte aan zijn voorstelling van de hel in de Divina Commedia.
• Een Tercio (derde) bestaat uit drie kolonnes, die op hun beurt bestonden uit tien compagnieën pikeurs en twee compagnieën boogschutters
• 10 bussen met 50 personen. 350 soldaten en 159 burgers (familie van de soldaten), 10 buschauffeurs, de militaire Aartsbisschop en de pater van de Infanterie Academie te Toledo.